Προσωπική άποψη: Χρύσα Νικολάκη

Σταυρόλεξο – Μπάσιου Αντιγόνη. Η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου μας ονομάζεται Λυδία, όνομα καθόλου ευκαταφρόνητο, καθώς διατηρεί πίσω του μια ιστορία που συνδέεται με τα βήματα του αποστόλου Παύλου. Μια γυναίκα, πωλήτρια πορφυρών υφασμάτων, η Λυδία η Φιλιππησία, ένιωσε τα λεγόμενα του Αποστόλου να γεμίζουν την καρδιά της και έτσι βαπτίστηκε Χριστιανή.

ΣταυρόλεξοΈτσι και η Λυδία στα διηγήματα της Αντιγόνης Μπάσιου, βαπτίζεται στην κολυμβήθρα της αγάπης του δικού της Παύλου. Μετά από αρκετές διαδρομές κατακλύζεται από την δική του τρυφερότητα αλλά και τη δική του είσπραξη ελευθερίας.

Η τεχνική της αντίστροφης μέτρησης, το σημείο εφόδου των διηγημάτων, ξεκινά αντίστροφα χωροχρονικά, προκαταβάλλοντας τον αναγνώστη και οδηγώντας τον σταδιακά από το σκοτάδι στο φως. Η αρχή του έργου εισάγει έτσι την κύρια δράση, ώστε να αδημονούμε για κάτι περαιτέρω. Το ενδιαφέρον αυτό επιμελώς φροντίζει η συγγραφέας να μας το δώσει στα ενδότερα της αφήγησης.

Μας εισάγει στον κόσμο της Λυδίας, η οποία είναι μια νέα γυναίκα που ζει στο χωριό μαζί με την οικογένειά της, την μητέρα, την αδελφή και τον πατέρα της, ή καλύτερα έναν «τέτοιο», όπως ονομάζει. Οι στιγμές τους μέσα στην εστία δεν χαρακτηρίζονται από οικογενειακή γαλήνη. Απεναντίας είναι γεμάτες θλίψη, πόνο και απογοήτευση. Όμως το πείσμα της και η εσωτερική της δύναμη την σπρώχνουν να κερδίσει το στοίχημα να περάσει στο πανεπιστήμιο.

Με τη βοήθεια του θείου της αποφασίζει να φύγει από την Ελλάδα και να πάει στην Αγγλία για σπουδές. Μαζί της παίρνει και τους δικούς της ανθρώπους, με τις ελάχιστες οικονομίες τους. Επιτέλους δράττει την ζωή της και με οπλοστάσιο τη δύναμη της ψυχής της αλλά και τις αναμνήσεις της από το χωριό που άφησε, προχωρά αποφασισμένη και λεύτερη στη νέα της ζωή. Κυρίως κατορθώνει να συγχωρέσει, να ξεπεράσει και να αποδεχτεί τον σκληρό πατέρα της, για τον οποίο δεν είναι καθόλου περήφανη, κατορθώνει να μην την ακολουθεί το φάντασμά του, αλλά αντιθέτως να χαράξει την δική της ζωή, το δικό της μέλλον.

Για την Λυδία, άνθρωπος θα πει να αδικείσαι και να μην το βάζεις κάτω, να μην ματαιοπονείς. Δυναμική και ελεύθερη σαν νησιώτικος άνεμος, σαν μπουρίνι ορμητικό παλεύει ενάντια στους Κύκλωπες και τους Λαιστρυγόνες της ζωής, κατορθώνοντας να φτάσει στην δική της Ιθάκη, στον δικό της προορισμό που ονομάζεται Δικαίωση, απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό. Όπως χαρακτηριστικά λέει, χαμένη μάχη είναι η μόνη μάχη που νομίζεις ότι έχασες, εισάγοντάς μας με μαεστρία στην έννοια του ανθρώπου μέσα από ένα πλέξιμο ποιητών και φιλοσόφων για το ουσιαστικό βάθος της ανθρωπιστικής έννοιας.

Τα τραγούδια που ενίοτε εντέχνως τοποθετεί ανάμεσα στα αποσπάσματά της, οδηγούν στην κορύφωση τις φιλοσοφικές της σκέψεις, αποδίδοντας μια πιο ανάλαφρη, γλυκιά νότα στη θλίψη που κάποιες φορές κομίζουν. Με αυτό τον τρόπο εντάσσει το αναγνωστικό της κοινό σαν Χορό στο τραγούδισμα των στίχων της. Κατορθώνει να μεταφέρει με αυτή της την τεχνική το βάρος των λέξεων, αποδίδοντάς τους ζωντάνια και ομορφιά.

Μια άλλη της τεχνική, χαρακτηριστικό που βγαίνει αβίαστα στη γραφή της, είναι ο σαρκασμός και ο αυτοσαρκασμός που εκπηγάζει από τους διαλόγους αλλά και την εξομολογητική της διάθεση. Ο διάχυτος ειρωνικός της τόνος στις αναποδιές που συναντά στη ζωή αλλά και στις σχέσεις της με ανθρώπους ασύμβατους με εκείνη, αναδύει στα χείλη του αναγνώστη το χαμόγελο. Γράφει:

“Γιατί δεν θες να είσαι μαζί μου;”

“Δίνεις έμφαση στο «γιατί». Η ουσία κρύβεται στο «δεν»…”

Κάρφωσα τη ματιά μου στη δική του, χαμήλωσα τη φωνή και έστειλε τη γροθιά στο κορύφωμα της πόρτας που βρισκόταν πίσω μου. Έφερα στο μυαλό μου έναν στίχο που είχα πρόσφατα ακούσει: “Mες στους παραλογισμούς μου, σε λογαριάζω στους νεκρούς μου. Γύρισα σελίδα.”

Μέσα από την αναλυτική διαδρομή που κάνει στις ανθρώπινες σχέσεις, ρισκάρει να φτάσει στα άκρα, δοκιμάζοντας τον εαυτό της αλλά και τους ανθρώπους γύρω της, αποκομίζοντας ακόμα και από τους κακούς, όπως γράφει, εμπειρίες. Μπορεί η Λυδία να μην βγαίνει αλώβητη αλλά εισπράττει πολλά λάφυρα, πατώντας πάντα στον δικό της αξιακό κανόνα, χτίζοντας ταξίδια αναμνήσεων, βαδίζοντας σε διαδρομές μάθησης και ενδοσκόπησης, εκμεταλλευόμενη όσα η ζωή της προσφέρει απλόχερα.

Στο κεφάλαιο «Λαβύρινθος» τα συναισθήματα κορυφώνονται, οι σκέψεις γίνονται δαιδαλώδεις. «Στου μυαλού τις σκιές λοξοδρομεί το συναίσθημα. Και η αμφιβολία για τη λάθος διαδρομή μαστιγώνει τη συνείδηση.» Η συγγραφέας δεν παραλείπει να τονίσει πως μόνο αν μάθουν οι άνθρωποι να χωρίζουν θα διαπιστώσουν το σκοπό της δίκης τους επαφής, θα αισθανθούν καλά με το τέλος, αφού προγεύτηκαν κομμάτι από τον Παράδεισο.

Τι είναι όμως έρωτας για την Λυδία; Ξέρει ο έρωτας να αγαπά; Η ίδια η συγγραφέας με εξομολογητική φιλοσοφική διάθεση αναφέρει:

«Όταν η φλόγα του θα σβήσει και μακριά από εμμονές και απρόσωπες εγωιστικές ανάγκες θα σταθεί, τότε θα μάθει ο έρωτας να αγαπά».

Ο έρωτας πολλές φορές θέλει θάρρος, θέλει πίστη στο όνειρο. «Ο έρωτας ενώνει τις ψυχές, είναι εκείνα τα αμάραντα και απάτητα συναισθήματα που έχουμε όλοι μέσα μας σαν θησαυρό. Όταν φθίνει, καλύτερα να μείνει αδιέξοδος ώστε να μην χάσει την μαγεία του, να παραμείνει μυστήριο. Καλύτερα να χαθεί»… παραπέμποντας μας λυρικά στους στίχους του Λουλατζή και του Θηβαίου:

“Σε ονειρομάγια θα χαθώ, τις ψυχές θα ενώσω και θα τις κρατώ”.

Ακόμα και όταν πέσει σε αδιέξοδο, η Λυδία δεν μετανιώνει. Για να βγει κανείς από τον λαβύρινθο χρειάζεται την αλήθεια, μόνο εκείνη μπορεί να οδηγήσει, σαν άλλη Αριάδνη στον μίτο της ευτυχίας.

Ο κόσμος και η ίδια η ζωή είναι για εκείνη ένα άλυτο Σταυρόλεξο. Ανάμεικτα συναισθήματα, χαρά και θλίψη, σχέδια και αναμνήσεις, μελαγχολία και ελπίδα είναι κομμάτι του σταυρόλεξου που λέγεται ΖΩΗ. Το λιμάνι της, η σταθερή της λέξη μέσα σε αυτό είναι ο Παύλος. Ο δικός της Παύλος, την είχε μυήσει στον ατελή ρομαντισμό… όπως ο Παύλος είχε μυήσει την Λυδία στο χριστιανισμό. Οι φίλοι ήταν το βαπόρι της. Κάναν μαζί ταξίδια σε μέρη απρόβλεπτα και διαφορετικά γεμίζοντας το σάκο τους αναμνήσεις.

«Ανάμεσα σε φίλους η απόσταση δεν είναι αποφυγή. Λυδία, Αλέκα, Στέφανος, Κατερίνα, Μάνος. Ένα γαϊτανάκι από χρωματιστές κορδέλες, όλες ρυθμικά μπλεγμένες μεταξύ τους.»

Όμως ποια ήταν πραγματικά η Λυδία; Μια μικρή ποιήτρια που της άρεσε να εμβαθύνει σε ψυχολογικές αναλύσεις; Ή μια δυναμική ελεύθερη και χειραφετημένη γυναίκα; Ήταν όλα αυτά μαζί…

“Μια γυναίκα που όριζε τη ζωή της, την ένοιωθε δική της. Ήταν εδώ για όλους, παιδί, μαμά, φίλη, συνάδελφος,  σύντροφος και ερωμένη. Δεν ανήκε πουθενά και σε κανέναν.”

Τι ήταν για εκείνη ο Παύλος; O άνθρωπός της, ο σύντροφος, ο εραστής κι ο πατέρας των παιδιών της. «Ο Παύλος αποτελούσε το δέντρο και τη σκιά μαζί». Αν και αντικοινωνικός, κλειστός ως χαρακτήρας, τόσο αντίθετος από εκείνη, σεβόταν την επιθυμία της, τις επιλογές της, δεν την ανταγωνιζόταν ούτε την μεμφόταν. Αντίθετα τη στήριζε και την αγαπούσε. «Ακουμπούσα στον κορμό του ξεκουραζόμουν, δροσιζόμουν και ξανασηκωνόμουν.» Το μυστικό της επιτυχίας τους, της τόσης ασυμβατότητάς τους, υπήρξε η από κοινού προσπάθεια να περισώσουν την αγάπη τους από τους εξωτερικούς κινδύνους. «Αυτό το παζλ μόνο ο θάνατος μπορούσε με την ολοκλήρωσή του να  σφραγίσει.» Άραγε η δική τους σχέση θα λυθεί με το θάνατο; Η ζωή θα τους επιφυλάξει εκπλήξεις; Ή θα οδηγηθούν μαζί ως το τέρμα της ζωής;

Προχωρώντας προς τη μέση του βιβλίου, η Λυδία παλεύει με τα σκοτάδια της, αναλογίζεται τη ζωή με τα λάθη και τα πάθη της για να καταλήξει σε μια συζήτηση με τον εαυτό της όπου ικανοποιημένη συνειδητοποιεί ότι ουδέποτε τον έχει πουλήσει. Γράφει: “ Φρόντιζα να επιτρέπω συνεχώς αναζήτηση σε μένα. Με έναν και μοναδικό σκοπό. Να μη με καταβάλει η ματαιότητα… θα ‘ρθει το τέλος. Φρόντιζα όμως εκεί να φτάσω, ως μια ψυχή γεμάτη.”

Στο κεφάλαιο Καθρέφτης μας δίνει τη συνταγή για την δική της αθανασία της ψυχής: “Aγάπησε τον εαυτό σου, αγάπησέ τους όλους. Δώσε στον κόσμο τούτο μια θέση στην ψυχή σου. Εσύ μονάχα ξέρεις τι αξίζεις. Διεκδίκησε το!” Πιστεύει ακράδαντα ότι στο μοίρασμα βρίσκεται η αγάπη. Όλοι μαζί, γράφει, δημιουργούμε το δικό μας τραγούδι που χορεύει ο καθένας στο δικό του ρυθμό. Όπως έγραφε και ο Μητροπολίτης Περγάμου Ζηζιούλας «η κατάφαση στη ζωή ως αγάπη και ελευθερία εδράζεται στο κοινωνικό και κενωτικό άνοιγμα του προσώπου στη ζωή της κοινότητας». Και η Λυδία μέσα σε όλη της την προσωπική πλεύση αναδεικνύει ένα αμείωτο ενδιαφέρον για το κοινωνικό γίγνεσθαι, προσφέροντας έμπρακτα αγάπη σε όσους την περιστοιχίζουν. Η ίδια το επιβεβαιώνει γράφοντας πως η ηθική χρειάζεται εν συναίσθηση και καλοσύνη, όχι νόμους και κανόνες. 

Ο Νίτσε γίνεται πολλές φορές πυλώνας πάνω στον οποίο στηρίζει την κοσμοθεωρία της. Πατώντας πάνω στις ρήσεις του Καζαντζάκη για την αίσθηση του καθήκοντος, στηρίζει την δικό της αγώνα απέναντι στον συνάνθρωπο. Η σχέση της με τον μικρό Φάνη, που έζησε κι εκείνος ως παιδί την βιαιότητα του πατέρα του, τους φέρνει κοντά, αισθάνεται δίπλα του ότι ξαναζεί την χαμένη της αθωότητα. Όπως γράφει και στην έναρξη του βιβλίου: “Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι άλλοι άνθρωποι… η ζωή τους μια μίμηση, τα πάθη τους μια φράση.” Έτσι δένει λυτρωτικά τη σχέση της με τον μικρό Φάνη, καθώς αισθάνεται περήφανη που μεγάλος πλέον ορίζει τη ζωή του χωρίς ντροπή για τη σεξουαλικότητά του… ούτε για την βιαιότητα του παρελθόντος του.

Στο κεφάλαιο Καραντί αναμετρά τον ρόλο της ως μητέρα και ως εργαζόμενη. Μεταφέρει όλες τις αγωνίες της σύγχρονης γυναίκας που παλεύει να ισορροπήσει την καθημερινότητά της παλεύοντας με την αντιπαλότητα αυτών των ρόλων. Με ποιητική διάθεση μεταφέρει τις δυσκολίες: “Πνίγομαι μερικές φορές, μαμά. Σωσίβιο όμως η ζωή και δε θέλω ούτε μια στιγμή να χάσω. Και αν κουράζομαι, κοιτάζω τα μικρά και γίνονται μεμιάς οι αποτυχίες μου γλυκές.”

Στο Σκάκι η οικογένεια είναι τέσσερα πιόνια μιας σκακιέρας, όπου μαθαίνουν συλλογισμό, κινήσεις, σύγκρουση και προορισμό. Όλοι τους είναι μοναδικοί, γι’ αυτό και πολύτιμοι. Σκοπός είναι να πορεύονται στη ζωή χώρια και μαζί, χωρίς να ταυτίζονται. Κατορθώνει να μάθει στα παιδιά της τον δικό της χρυσό κανόνα που βασίζεται σε τρεις εντολές: Σκέπτομαι, Αποφασίζω, Πράττω.

Το γνωμικό της δικής της ζωής είναι η αυτάρκεια, η ταπεινότητα και η συνεχής προσπάθεια. Γράφει: “Φτάσε όπου δεν μπορείς, κι αν δεν τα καταφέρεις. Γίνε επιμελής”.

Η ζωή της ξαφνικά λαμβάνει μια αναπάντεχη τροπή. Άραγε η γενναία και ετοιμοπόλεμη Λυδία πώς θα διαχειριστεί τη νέα έκβαση της ζωής της; Έχοντας μάθει να κρατάει γερά τα ηνία της ζωής ως άλλος σύγχρονος Ηνίοχος πώς θα επιβληθεί στον εαυτό της;

Tα παρακάτω λόγια είναι ό,τι πιο πολύτιμο αφήνει στα παιδιά της ως οδηγός ζωής και ευτυχίας:

«Μιλήστε. Γράψτε. Αντιδράστε. Δοκιμάστε. Θαυμάστε. Ταξιδέψτε. Τραγουδήστε. Αγαπήστε.»

Αυτόματα έρχεται στο νου μας η ρήση του μεγάλου ψυχολόγου Λέο Μπουσκάλια: “Η ζωή είναι επιλογή και είναι στα χέρια σου” την οποία η Λυδία ακολουθεί με ευλάβεια. Προχωρώντας στην επόμενη σημαντικότερη ρήση του: “Να ζεις να αγαπάς και να μαθαίνεις” φροντίζει να το υπενθυμίζει στα παιδιά της κάθε πρωί πριν φύγει για τη δουλειά, χτίζοντας τα θεμέλια του συναισθηματικού τους οικοδομήματος ενάντια στη διαφθορά του σύγχρονου κόσμου.

Η Λυδία, κοινωνική, περιπετειώδης, πεισματάρα και θαρραλέα, κερδίζει το στοίχημα να είναι αυθεντική, ειλικρινής με τον εαυτό της αλλά και όσους την περιστοιχίζουν. Έμπλεη από αναμνήσεις, καταφέρνει να ζήσει με αξιοπρέπεια και ήθος τη ζωή, γεύοντας με όλες τις της αισθήσεις κάθε στιγμή, κάθε λεπτό. Δημιουργώντας τις δικές τις λέξεις, τα δικά της τραγούδια στο σταυρόλεξο της ζωής, μας προτρέπει να μην εφησυχάζουμε καθόλου, να χαράξουμε την ολόδική μας πορεία, μακριά από σκιές και φαντάσματα του παρελθόντος. Να είμαστε εμείς, γνήσιοι και αυθεντικοί, χωρίς καθρέφτες και αντικατοπτρισμούς. Θέτοντας στο τέλος το πιο βαθύ, ουσιαστικό ερώτημα.

Υπάρχει άραγε πιο σημαντικός, ομορφότερος και δυσκολότερος ρόλος από αυτόν που στη ζωή σου θα κληθείς να παίξεις; 

Περίληψη: Είμαστε όλοι άνθρωποι. Κι έχουμε ο καθείς μια ιστορία. Ζούμε όλοι μαζί, υπάρχουμε για λίγο, χανόμαστε για πάντα. Λέξεις σε ένα σταυρόλεξο που δε σταματά – συνεχίζει, απλώνει, ανανεώνεται.

Η Λυδία. Παιδί, μαμά, φίλη, συνάδελφος, σύντροφος και ερωμένη. Ένας άνθρωπος κι αυτή. Μια λέξη ακόμη. Μια ιστορία. Μια άλλη ματιά. Το δικό της φως. Το δικό της σκοτάδι. Μια βόλτα η ζωή κι αυτή κρατούσε τη δική της απ’ το χέρι. Υπάρχει άραγε πιο σημαντικός, ομορφότερος και δυσκολότερος ρόλος από αυτόν που στη ζωή σου θα κληθείς να παίξεις;

Esse quam videri – Να είσαι παρά να φαίνεσαι!

Κικέρων

ΣταυρόλεξοΣτοιχεία Βιβλίου

Τίτλος: Σταυρόλεξο

Συγγραφέας: Μπάσιου Αντιγόνη

Εκδόσεις: Άπαρσις

Σελίδες: 176

ISBN: 978-618-5320-32-4

Έτος Έκδοσης: 2019

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here