Γράφει η Σοφία Αθανασοπούλου

συγγραφέαΚατά καιρούς υπήρξαν βιβλία τα οποία ενώ θεωρούνται πλέον αξιόλογα, όταν κυκλο-φόρησαν κατακρίθηκαν από διάφορες κοινωνικές ομάδες και για διαφορετικό λόγο το καθένα. Επίσης, ακόμη και σήμερα υπάρχουν θέματα τα οποία οι συγγραφείς φοβούνται να θίξουν, ανησυχώντας για τις αρνητικές αντιδράσεις τις οποίες πιθανόν να συγκεντρώσουν. Δημιουργείται έτσι ορισμένες φορές η αίσθηση ότι η ελεύθερη έκφραση περιορίζεται και ο συγγραφέας αδυνατεί να ασχοληθεί με τα ζητήματα τα οποία θα ήθελε, φοβούμενος είτε ότι θα δώσει λάθος εντυπώσεις, είτε ότι θα σχηματίσει αρνητική εικόνα γύρω από το πρόσωπό του. Παρακάτω λοιπόν θα αναφερθούν τα στοιχεία και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά τα οποία προκαλούν αυτήν την εντύπωση.

Στο σημείο αυτό αξίζει να παρατηρήσουμε ότι πολλοί είναι οι συγγραφείς οι οποίοι γράφουν με κύριο σκοπό να προκαλέσουν αυτού του είδους τις αρνητικές αντιδράσεις σε μία προσπάθεια να φανούν αντισυμβατικοί ή μπροστά από την εποχή τους και προφανώς σε αυτές τις περιπτώσεις οι αρνητικοί σχολιασμοί είναι κατανοητοί.

Η θρησκεία

Αποτελούσε πάντα θέμα «ταμπού», το οποίο επιτρεπόταν να παρουσιάζεται στα βιβλία με τη συμβατική του έννοια και ως κάτι θετικό. Συγγραφείς που επιχειρούν απλώς να εκφράσουν τους προβληματισμούς τους ή να παρουσιάσουν θρησκευτικά στοιχεία με τρόπο διαφορετικό από αυτόν με τον οποίο έχουμε συνηθίσει να τα ακούμε, θεωρούνται βλάσφημοι, προσβλητικοί και ασεβείς.

 Η πολιτική

συγγραφέαΠολλά βιβλία στα οποία ο συγγραφέας δεν είναι απόλυτα ουδέτερος όταν αναφέρεται σε πολιτικά ζητήματα, είτε θεωρούνται ότι περιέχουν προπαγάνδα, είτε απορρίπτονται με την αιτιολογία ότι είναι επικίνδυνα για το κοινό, επειδή κάποια αντίθετη πολιτική αντίληψη είναι κυρίαρχη. Ακόμη και βιβλία ιστορίας τα οποία αναφέρονται σε πρόσφατα ιστορικά γεγονότα, των οποίων οι πρωταγωνιστές βρίσκονται ακόμη εν ζωή, έχουν χαρακτηριστεί από ειδικούς ως ανακριβή, επειδή παρουσιάζουν τα γεγονότα ωραιοποιημένα, χωρίς να θέλουν να δημιουργήσουν αρνητική εικόνα για τα συγκεκριμένα πολιτικά πρόσωπα.

Ο ρατσισμός

Ορισμένα βιβλία θεωρείται ότι περιέχουν ρατσιστικά σχόλια ή ότι περιγράφουν σκηνές οι οποίες παρουσιάζουν τη μειονεκτική θέση ορισμένων κοινωνικών ομάδων. Τα τελευταία χρόνια ακόμη και απλές αναφορές ή η χρήση ορισμένων λέξεων μπορεί να εγείρει σχόλια περί ρατσισμού, προς κοινωνικές ομάδες οι οποίες παλιότερα δεν θεωρούνταν ότι πλήττονται από το συγκεκριμένο φαινόμενο.

Ο Φεμινισμός

Τα τελευταία χρόνια έχει επανέλθει στο προσκήνιο με αποτέλεσμα φανατικοί υποστηρικτές του (και κυρίως υποστηρίκτριες) να αντιδρούν αρνητικά σε σχόλια και αναφορές οι οποίες στην πραγματικότητα περνούν απαρατήρητες και δεν έχουν σκοπό να υποτιμήσουν κανέναν.

Η ομοφυλοφιλία

συγγραφέαΠρόκειται για ένα αμφιλεγόμενο φαινόμενο το οποίο έχει φανατικούς υποστηρικτές αλλά και φανατικούς εχθρούς. Όταν πρόκειται για αναφορές στη λογοτεχνία, η πρώτη πλευρά είναι αυτή η οποία θα επιστήσει την προσοχή της ώστε να βεβαιωθεί ότι αυτές δεν είναι προσβλητικές ή υποτιμητικές, ενώ η δεύτερη πλευρά θα αρνηθεί να αποδεχθεί την ύπαρξη οποιουδήποτε σχολίου σχετικά με την ομοφυλοφιλία στα βιβλία που διαβάζει.  

Οι σεξουαλικές αναφορές

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αναφορές αυτές γίνονται σε τέτοιο βαθμό ώστε να προκαλούν αμηχανία αλλά και ένα αίσθημα αηδίας στον αναγνώστη. Ακόμη όμως και περιγραφές οι οποίες δεν είναι ακραίες, μπορούν να χαρακτηριστούν από κάποιους ως άσεμνες ή πορνογραφικές.

Αναφορές σε ναρκωτικά, πολύ έντονη βία, κ.α.

Σε πολλά βιβλία υπάρχουν με μοναδικό σκοπό να προκαλέσουν και να τραβήξουν την προσοχή, ενώ σε άλλα αποσκοπούν στο να προβληματίσουν ή να περάσουν κάποιο κοινωνικό μήνυμα. Ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση όμως πολλές φορές συγκεντρώνουν αρνητικές αντιδράσεις από ανθρώπους οι οποίοι θεωρούν ότι τέτοιες περιγραφές είναι ακατάλληλες για άτομα νεαρής ηλικίας, γιατί υπάρχει ο φόβος ότι θα τους ωθήσουν να πράξουν με ανάλογο τρόπο και ότι διαταράσσουν την ηρεμία του αναγνώστη γενικότερα.

Όπως μπορεί λοιπόν εύκολα να παρατηρήσει κανείς, υπάρχουν πολλά θέματα για τα οποία ένας συγγραφέας φοβάται να γράψει, με το πέρασμα των χρόνων όμως οι αντιλήψεις μεταβάλλονται και μαζί με αυτές και τα αμφιλεγόμενα κοινωνικά ζητήματα. Επομένως, θέματα τα οποία ήταν απαγορευμένα κάποτε, θεωρούνται πλέον απολύτως συνηθισμένα και αποδεκτά και με τον ίδιο τρόπο θα συμβεί αυτό και στο μέλλον. Δημιουργείται όμως έτσι ο προβληματισμός: Γινόμαστε πιο λογικοί και ανθρώπινοι ή όλα αυτά είναι μέρος της ηθικής μας κατάπτωσης;

 

Απάντηση