Συνομιλώντας… περί ποίησης με την Αθηνά Μελή

0
433

Ρωτάει η Μαρία Μακροβασίλη

Ποιος χρειάζεται ένα σώμα
που θα μιλά στον έρωτα
με υπέργειες ανατάσεις
λέξεις που δεν θα μεταδίδονται στο χώρο
που δεν θα εναλλάσσονται περίτεχνα και κουραστικά
στις υπερηχητικές μεμβράνες του αέρα
και σε χαμένους δίσκους αντίλαλων;

Ποιος χρειάζεται ένα σώμα
επιθυμία να ζητά
ανάγκη να ορίζει
της ύπαρξης τα τρίσβαθα να ξεριζώνει
άλλες σφαίρες να αναβιώνει
κόσμων νέων
ανάνηψη άλλου νου.

Ποιος το χρειάζεται;

Ποιος το φοβάται;

Με μεγάλη μας τιμή, σήμερα στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, η Ποιήτρια -και όχι μόνο!- Αθηνά Μελή.

Συνέντευξη

Κυρία Αθηνά Μελή, για αρχή σας ευχαριστώ πολύ για την ευκαιρία να γνωρίσω την ποίησή σας ̇ πολύ ενδιαφέρον περιεχόμενο, πολύ ενδιαφέρουσα η επιλογή λέξεων. Όπως πολύ ενδιαφέρον και το βιογραφικό σας, γι’ αυτό θα ήθελα να ξεκινήσω με αυτό.

Είναι η Επιστήμη που σας εμπνέει να αντλήσετε σύμβολα για την ποίησή σας; Έχετε άλλα ερεθίσματα που σας ωθούν να καταγράψετε ένα ποίημα;

Αθ.Μ.: Η επιστήμη αρκετές φορές είναι πηγή έμπνευσης -γιατί ας μην ξεχνάμε όπως το έχω αναφέρει και άλλοτε, ότι η Υπέρτατη Ποίηση κρύβεται στον αέναο χορό τους Σύμπαντος και στα μυστικά που κρύβονται στους φυσικούς και συμπαντικούς νόμους, και που μόνο με τη φαντασία μπορεί ο άνθρωπος να αγγίξει ως πεπερασμένο όν.

Πιστεύετε πως η Επιστήμη και η Ποίηση αλληλεπιδρούν συμπληρωματικά η μία προς την άλλη για εσάς; Σαν επέκταση, η λογική και η τέχνη μπορούν να συνυπάρξουν;

Αθ.Μ.: Ναι, πιστεύω πως αλληλεπιδρούν, συν-υπάρχουν και  εν-υπάρχουν.  Η ποίηση είναι  γλυπτική του λόγου (λέγω: λογική, λογισμός).  Είναι η απόδοση νοητικών και συναισθηματικών διεργασιών. Είναι επίσης στοχασμός και η προβολή του εαυτού μας στο κόσμο και αντιστρόφως. Η επιστήμη βασίζεται στη λογική και εμπεριέχει μέσα της φιλο-σοφία -αλλά και φαντασία- αλλά από την άλλη η ποίηση (και κατ’ επέκταση η τέχνη), εκτός από τις συναισθηματικές χροιές και τη φαντασία είναι επίσης φιλο-σοφία.  Και τι είναι η φιλο-σοφία; Είναι η αγάπη για τη σοφία, τη γνώση.  Είναι η διερεύνηση ερωτημάτων και αποριών του ανθρώπου για την σχέση του με τον κόσμο και τη θέση του μέσα σε αυτόν.

Η Τέχνη (λογοτεχνία,  μουσική, κτλ)  είναι μια έκφραση  διερεύνησης, μια ενατένιση της ψυχής και του νου και ένα φίλτρο και μέσο στοχασμού του εαυτού μας και της θέσης μας μέσα στο κόσμο, που γίνεται μέσα από συναισθηματικές εξάρσεις και φορτίσεις με διάφορα μέσα (λόγος, γραφή, ζω-γραφική, μουσ-ική (από τη ρίζα “μω”  η οποία σημαίνει  “ερευνώ, ζητώ να μάθω σε βάθος”).

Ο απώτερος σκοπός της επιστήμης και της τέχνης (πχ. Ποίηση) λοιπόν είναι η  α λ ή θ ε ι α  που απορρέει από την αγάπη για γνώση (δηλαδή τη φιλο-σοφία), την περιέργεια και τη σπίθα του ανθρώπου να κατανοήσει τον εαυτό του, τους γύρω του και τον κόσμο. Έτσι και τα δύο εκφράζουν την ανάγκη να επι-κοινωνήσουμε και να κοινωνήσουμε ότι μας κάνει να λεγόμαστε και να είμαστε Άν-θρωποι. 

Γιατί προτιμάτε την ποίηση ως μέσο έκφρασης κι όχι για παράδειγμα κάποιο διήγημα ή μυθιστόρημα;

Αθ.Μ.: Γράφω ποίηση, αλλά και πεζό. Άλλωστε το πρώτο μου βραβείο το έλαβα σε διαγωνισμό διηγήματος. Η ποίηση όμως, τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μου, με εκφράζει περισσότερο γιατί αποτελεί  για μένα ένα ευθές, αισθητικό και μεστό μέσο έκφρασης των ψυχικών διεργασιών και προβληματισμών μου.

Η ποίηση δε, δεν ακολουθεί μόνο ένα συγκεκριμένο πλαίσιο  π ε ρ ι γ ρ α φ ή ς που είναι ο κύριος μοχλός του πεζού λόγου. Ενώ δηλαδή ένα πεζό το αναπτύσσεις όσο θέλεις, ακόμα και σε 500 ή και 1000 σελίδες, ένα ποίημα, εν συγκρίσει, αποτελεί ένα σύντομο, λεπτεπίλεπτο, λεκτικό απαύγασμα συναισθηματικής ή λογικής, στοχαστικής ή ψυχικής χροιάς. Επιπλέον, η ποίηση αφήνει μεγαλύτερα περιθώρια εξερεύνησης του εσωτερικού μας κόσμου, και έχει ως κύριο μοχλό της τη φαντασία και το συναίσθημα και όχι μόνο τόσο την λογική, η οποία εκφράζεται σε ένα πεζό με τους απαραίτητους γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες της εκάστοτε γλώσσας ούτως ώστε να περιγράψει μια εικόνα, ένα συλλογισμό ή μια κατάσταση. Με λίγα λόγια, η “σύντομη” αυτή μορφή γραπτού λόγου, το “ποίημα” (ρίζα ποιεώ/ποιώ: ενεργώ, κατασκευάζω, δημιουργώ, πράττω), είναι μια πράξη άμεσης εξωτερίκευσης των εσωτερικών διεργασιών του γράφοντος παρατηρητή (ποιητή) και »μαλακώνει” θα έλεγα την  σκληρότητα της πραγματικότητας, λειτουργώντας μέσα από μια ελεύθερα εκφρασμένη ψυχική αποκάλυψη και ταύτιση του ποιητή με τον αναγνώστη,  οδηγώντας και τους δυό από μια αυτο-συνειδησία σε μια υπέρ-συνειδησία.

 Όπως είπε άλλωστε ο μεγάλος Καβάφης »η ποίηση είναι η ιερότερη εκδήλωση του ανθρώπου». Και θα ήθελα να προσθέσω εδώ ότι η ιερή αυτή εκδήλωση της ποίησης ανασύρει από μέσα μας το Κακό και το Αγαθό, και αυτό το γεγονός την καθιστά άλλοτε ένα ισχυρό παυσίλυπο και μια ψυχοθεραπεία και άλλοτε μια απρεπή και ίσως τρελή πράξη (γέλιο) για μερικούς.

Έχετε κάποιον αγαπημένο ποιητή ή καλλιτέχνη που σας έχει εμπνεύσει με το έργο του;

Αθ.Μ.: Δεν θα έλεγα ότι έχω έναν αγαπημένο και μοναδικό ποιητή. Με έχουν εμπνεύσει ισάξια και σε διαφορετικά επίπεδα πολλοί σημαντικοί ποιητές, Έλληνες και ξένοι, όπως οι: Βρεττάκος, Λουντέμης, Βάρναλης, Ρίτσος, Καβάφης, Καρυωτάκης, Καρούζος, Δημουλά, Γώγου, Αγγελάκη-Ρουκ, Παπαδάκη, Πατρίκιος, Μπουκόφσκι, Νερούδα, κτλ.

Σε ποια ηλικία ξεκινήσατε την ενασχόληση με την ποίηση; Από παιδί ή ως ενήλικας; Ποιο ήταν το έναυσμά σας;

Αθ.Μ.: Θυμάμαι να “καταβροχθίζω” από μικρή, περιοδικά και βιβλία κυρίως επιστημονικά, αστρονομίας, φιλοσοφικού περιεχομένου, ψυχολογίας,  λογοτεχνίας. Εκθέσεις μου διαβάζονταν πολλές φορές στη τάξη.   Θυμάμαι τον εαυτό μου από την πέμπτη/έκτη δημοτικού να διερωτάται για  το Σύμπαν, τα άστρα, τον πλανήτη μας, τον ήλιο, τον άνθρωπο και τον κόσμο γύρω μας και να άρχισα αποτυπώνω τις σκέψεις μου γραπτά (ξεκίνησα να γράφω από δεκατεσσάρων ετών και δημοσίευα ποιήματα και μικρά χρονογραφήματα σε τοπικές εφημερίδες της Κορινθίας με το ψευδώνυμο Σείριος… (γέλιο)).

Νομίζω πως είναι το όνειρο κάθε αναγνώστη να έχει την ευκαιρία να συζητήσει με το δημιουργό κομμάτια του έργου που αφήνουν ερωτηματικά. Γι’ αυτό αν θα θέλατε κι εσείς, θα ήθελα να σας απευθύνω τρεις ερωτήσεις πάνω στα ποιήματά σας ξεκινώντας με το «Δεκατρείς Χρόνοι». Σε τι αναφέρονται οι «Δεκατρείς Χρόνοι»;

Αθ.Μ.: Το ποίημα »Δεκατρείς Χρόνοι» είναι δεκατρία μικρά, αυτοτελή ποιήματα/στροφές που αλληλοσυμπληρώνουν  το ένα το άλλο και  δίνουν καρέ-καρέ σαν από μοντάζ ταινίας, εικόνες της ζωής μας, την ανθρωπινή μας υπόσταση και προβολή στο πανί του χρόνου….

Να ένα απόσπασμα με δύο αυτοτελή μικρά ποιήματα/στροφές:

[ … ]

VI

Ένα νήμα κόβεται

απ’ το στρίφωμα του κόσμου

και η ζωή μας

φαντάζεται το αύριο

στο μηδενικό καρέ της ιστορίας

VIΙ

Προβολή του σύμπαντος

σε θερινό σινεμά

η θύμηση ενός έρωτα

ξεχασμένη λατρεία μιας αξίας

[ … ]

Ως τι θα χαρακτηρίζατε τους «κύκλους της ημέρας»; Ποια η σημασία του «κύκλου» στην ποίησή σας;

Αθ.Μ.: Οι »κύκλοι ημέρας» είναι ένα ποίημα που αποδίδει την ιδέα, την έννοια, ή αν θέλατε την  ψευδαίσθηση,  των “κύκλων» ή των σφαιρών της φύσης, του χρόνου, της μέρας, της ζωής, της ποίησης…

 Και όπως γράφω:

» Στους ατέρμονους κύκλους της μέρας

σπινθηροβολούν τα μόρια

Στης πραγματικότητας το δυναμό

πηνία σκέψης συσπειρώνονται

πλέκουν στη συνείδηση στεφάνι.

Νόημα δίνουν

στης ψευδαίσθησης το χρόνο

τον καθοριστικό.»

Ίσως, σε μια προσωπική ερμηνεία συνέδεσα το «Δημοκρατικά αποφασίζουν» και το «Υποκριτές», με την αναφορά στον τόπο γραφής (Βρυξέλλες), ως σχόλιο προς τη δύσκολη οικονομική κατάσταση της χώρας μας εν μέρει λόγω όσων αποφασίζουν για εμάς. Ποια είναι η δική σας ερμηνεία;

Αθ.Μ.: Όντως η ερμηνεία σας ταυτίζεται με αυτό που ήθελα να εκφράσω. Τα ποιήματα αυτά δίνουν τον προβληματισμό μου και την αγωνία μου για τα οικονομικά προβλήματα της χώρας μας. Μένοντας μόνιμα στο Βέλγιο, και ζώντας από κοντά τα πολιτικά γεγονότα στο πλαίσιο των αποφάσεων της Ε.Ε., όλα αυτά δεν με άφησαν ασυγκίνητη και μερικά ποιήματα της συλλογής είναι γραμμένα για αυτά ακριβώς, με μια ίσως καυστικότητα, ένα σαρκασμό και ενίοτε αγωνία, αλλά και πόνο για τα δρώμενα και τα επακόλουθά τους, όπως γράφω σε αυτό το απόσπασμα:

[ … ]

Οι άνθρωποι

σχήματα μελαγχολικά

στις πλατείες

με απογοήτευση κοιτάνε

των παράνομων τραπεζιτών τα στόματα.

Χτυπάνε με λύσσα, νοερά

τους παζαρεμένους ιδεολόγους,

με τεράστια πλαστικά πανό και πλακάτ.

Οι ψήφοι κοφτερό χαλάζι

μάνα βιβλικό πέφτει

και οι αναλυτές

οι υποκριτές

μοιράζουν δημοκρατικά

το αποτέλεσμα το προαποφασισμένο.

[…]

Πώς θα περιγράφατε την ποιητική συλλογή Τα πάντα ρει και ουδέν μένει… στους αναγνώστες σας; Τι σημαίνει για εσάς και τι θα θέλατε να περάσετε στο αναγνωστικό κοινό;

Αθ.Μ.: Η ποιητική συλλογή δανείστηκε τον τίτλο της από την περίφημη ρήση του μεγάλου προσωκρατικού Ίωνα φιλοσόφου Ηρακλείτου “Τα πάντα ρει και ουδέν μένει”, που σημαίνει ουσιαστικά ότι κανείς δεν μπορεί να μπει δυο φορές στο ίδιο ποτάμι…

O μεγάλος αινιγματικός και αποφθεγματικός φιλόσοφος Ηράκλειτος είναι γνωστός βέβαια για την ιδέα της συνεχούς αλλαγής που διέπει ως νόμος το Σύμπαν, και ως Φυσικός και Αστροφυσικός βρίσκω την ιδέα αυτή σε συμφωνία με την προσωπική μου αντίληψη και κοσμοθεωρία.

Η συλλογή αυτή γράφτηκε εξ ολοκλήρου στο εξωτερικό με συντροφιά μου το νόστο, και τη μελαγχολία,  το στοχασμό και το προβληματισμό, την αγωνία αλλά και την ελπίδα για το αύριο.

Η θεματική των ποιημάτων, ο Χρόνος (της συνεχούς κίνησης),  θέλει να αποδώσει την έννοια του χρόνου που μας ορίζει και μας καθορίζει, που μας χωρίζει και μας ενώνει. Του χρόνου που δεν σταματά και που δεν μπορούμε να σταματήσουμε.

Στα ποιήματα της συλλογής αυτής υπάρχει διάχυτη η αντίληψη του χρόνου, και της αέναης κίνησης των πραγμάτων που πλαισιώνουν τη ζωή μας, που ενυπάρχουν και καθορίζουν την υπόσταση μας και που εκδηλώνονται με τον έρωτα, την προσμονή, την αναζήτηση, την αδικία, την μοναξιά, τον στοχασμό, την ελπίδα, το θάνατο. Άλλωστε η λέξη χρόνος αναφέρεται στα περισσότερα από τα ποιήματα.

Κάθε ποίημα είναι «παιδί» της φαντασίας, αλλά αν σας δινόταν η ευκαιρία να ξεχωρίσετε ένα, ποιο θα διαλέγατε;

Αθ.Μ.: Η φαντασία πιστεύω κάποιες φορές λειτουργεί σαν τον έρωτα. Σε ωθεί να ξεπεράσεις τον εαυτό σου, να τον κάνεις καλύτερο επεκτείνοντας τον σε αλλιώτικους κόσμους, μεγάλους και διαφορετικούς. Είναι μια νέα προβολή του εαυτού μας στο κόσμο, ένα αποτύπωμα που γεφυρώνει την ανθρώπινη ιδιότητα μας.

Δύσκολο να ξεχωρίσω ένα ποίημα γιατί το καθένα είναι ένα μοναδικό προσωπικό αποτύπωμα, αλλά θα παραθέσω ενδεικτικά:

Ανακύκλωση ενέργειας

Ανακύκλωση ενέργειας

ο Γαλαξίας μας

κι εμείς μικροί

πολύ μικροί

κόσμοι ολόδικοί του

μηδενίζουμε

το Συνεχές.

Των ενεργειών τις ισορροπίες

απειρίζουμε

στων διαστάσεων τη Δημιουργία.

Και αν ο Γαλαξίας συμπυκνωθεί

– στο Ναδίρ του Χρόνου –

άνθρωπος θα μοιάζει.

Και αν ο άνθρωπος διασταλεί

– στου φωτός τα εκατομμύρια έτη –

Γαλαξίας πάλι θα γίνει.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια στον τομέα της συγγραφής/ποίησης; Δουλεύετε πάνω σε κάποιο καινούργιο έργο;

Αθ.Μ.: Αυτό τον καιρό ασχολούμαι με την συγγραφή εργασίας, σύνταξης και επιμέλειας ειδικού επιστημονικού συγγράμματος περί Κοσμικών Ροών Πλάσματος (Αστροφυσική).

Όσον αφορά στη ποίηση, ετοιμάζω την τρίτη ποιητική μου συλλογή (η πρώτη  συλλογή Χαικού ποίησης, με τον τίτλο “Με τις δεκαεφτά συλλαβές του είναι”  κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Φυλάτος) και επίσης δουλεύω πάνω στη πρώτη μου συλλογή με διηγήματα αλληγορικού χαρακτήρα, και  ευελπιστώ να κυκλοφορήσουν μέσα στο 2019.

Καλή και δημιουργική συνέχεια.

Επεξεργασία εικόνας: Χαρά Δελλή

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.