Ρωτάει η Αγγελίνα Παπαθανασίου

Σήμερα στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, φιλοξενούμε τον συγγραφέα Μιχαήλ Μιχαλιό, και το πρώτο του  βήμα στα μονοπάτια της λογοτεχνίας. Την νουβέλα του με τίτλο «Το Απάγκιο».

Συνέντευξη

Καλησπέρα σας και σας ευχαριστούμε πολύ για τη συνέντευξη που παραχωρείτε στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών.

Είστε εκπαιδευτικός ενώ έχετε εργαστεί ως επιμελητής εκδόσεων. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Μ.Μ.: Δεν ήταν απόφαση, αλλά παρόρμηση. Το ότι γράφει κανείς δεν σημαίνει συνακόλουθα κι ότι συγγράφει. Η ιδιότητα του συγγραφέα δεν είναι αυτοκαθοριστική, αλλά ένας ετεροπροσδιορισμός, μια τιμή που την επιδαψιλεύουν οι αναγνώστες. Καλύτερα πιστεύω, λοιπόν, πως δοκίμασα την τύχη μου, ότι αναμέτρησα τις δυνάμεις μου στο συγγραφικό πεδίο. Ακόμα ιχνηλατώ το έδαφος σαν το μωρό που μπουσουλά ψηλαφητά.

Πρώτο σας πόνημα μια νουβέλα και όχι μυθιστόρημα. Αγαπάτε πιο μικρές φόρμες γραφής; Ποιες είναι οι επιρροές σας;

Μιχαήλ ΜιχαλιόΜ.Μ.: Δεν είναι επιρροές, αλλά η βιβλιοθεωρία μου. Πιστεύω πως η νουβέλα αποτελεί ένα πιο λειτουργικό σύνολο που ενσαρκώνει ιδανικά το μέτρο. Για μένα μπούσουλας είναι η «Ποιητική» του Αριστοτέλη. Αυτός όρισε τους τρεις βασικούς κανόνες που πρέπει να διέπουν την τραγωδία, το ύψιστο πνευματικό δημιούργημα, κατά την ταπεινή μου γνώμη, μετά τα ομηρικά έπη. Ένας απ’ αυτούς είναι η ενότητα του μύθου και οι μεγάλες συνθέσεις καταστρατηγούν αυτή τη σύμβαση. Μέγα βιβλίον, μέγα κακόν, έλεγε ο Καλλίμαχος. Πολλές φορές στον βωμό της ποσότητας οι συγγραφείς θυσιάζουνε την ποιότητα. Από την άλλη, πιστεύω πως και οι αναγνώστες πελαγοδρομούν σ’ ένα ογκώδες βιβλίο. Σκεφτείτε ότι πρέπει να το ανοιγοκλείνετε για καιρό, μ’ αναπόφευκτο αποτέλεσμα να χάνεται ο ειρμός της ανάγνωσης. Το ότι το εξώφυλλο απέχει πολύ από το οπισθόφυλλο δεν σημαίνει, για μένα, πως είναι και πιο καλό ή ενδιαφέρον το βιβλίο. Η δική μου φιλοδοξία είναι ταυτόσημη μ’ αυτή του Νίτσε: «Φιλοδοξία μου είναι να πω σε δέκα προτάσεις αυτό που λένε οι άλλοι σε ένα ολόκληρο βιβλίο».

Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για «Το Απάγκιο»; Τι δυσκολίες συναντήσατε κατά τη συγγραφή του βιβλίου σας;

Μ.Μ.: Ειλικρινά, δεν γνωρίζω. Αν τη γνώριζα, θα κατέφευγα συνέχεια σ’ αυτήν. Το υποσυνείδητο, ξέρετε, είναι terra incognita. Είχα μια εικόνα στο μυαλό μου, η οποία μετουσιώθηκε σε λέξεις, και ξαφνικά το ένα άρχισε να φέρνει το άλλο σαν χιονοστιβάδα. Η κυριότερη δυσκολία ήταν η προσαρμογή των χαρακτήρων και του λεκτικού τους στο χωροχρονικό πλαίσιο της νουβέλας. Μόχθησα πολύ γι’ αυτό.

Ο ήρωας σας, ο Ανδρέας ή αλλιώς ο Χταπόδης όπως τον αποκαλούν στο νησί, έχει στοιχεία δικά σας; Τι μηνύματα θέλετε να περάσετε στους αναγνώστες σας;

Μιχαήλ ΜιχαλιόΜ.Μ.: Πιστεύω πως σε κάθε λογοτεχνικό έργο, τουλάχιστον σ’ έναν ήρωα, διαθλάται κι η προσωπικότητα του δημιουργού. Κυρίως έχω σταλάξει στην ψυχή του Ανδρέα την ψυχική του σθεναρότητα, την ορφάνια μου, την αφελή του εμπιστοσύνη στους ανθρώπους, την ηθική του ποιότητα, την αποφασιστικότητά του και πολλά άλλα. Όσον αφορά τα μηνύματα, δεν γράφω για να εκπέμψω μηνύματα. Θέλω ο αναγνώστης να νοηματοδοτεί και να προσλαμβάνει με τον δικό του τρόπο το έργο. Δεν γράφω για τους άλλους, αλλά για τον εαυτό μου. Αντίθετα από τον Εγγονόπουλο, εμένα η γραφή με βοηθάει να ζήσω. Εγώ δείχνω τον δρόμο, όπως έλεγε ο Σοπενάουερ, δεν θα σε πάρω από το χέρι για να σ’ οδηγήσω. Ούτε θέλω να γίνω ηθικός κήρυκας. Σέβομαι την ελευθερία του καθενός να επιλέξει τον τρόπο της ζωής και του θανάτου του.

Ως εκπαιδευτικός αλλά και γνώστης του εκδοτικού χώρου, πιστεύετε ότι σαν λαός αγαπάμε το βιβλίο, διαβάζουμε, ή το θεωρούμε είδος πολυτελείας;

Μ.Μ.: Αν κρίνω από την ευρύτατη χρήση των κινητών, θεωρώ πως το βιβλίο έχει μπει στο περιθώριο. Επιπροσθέτως, το σχολείο με τον εξεταστικό του προσανατολισμό και τη χρησιμοθηρική προσέγγισή του στο βιβλίο, απωθεί τα παιδιά και τους εφήβους από το διάβασμα εξωσχολικών βιβλίων. Χώρια ότι δεν βρίσκουν μιμητές στο σπίτι και στις παρέες τους. Βασικοί μοχλοί για την ανανέωση του ενδιαφέροντος για το βιβλίο, κατά τη γνώμη μου, είναι οι γονείς. Αυτοί θα πρέπει να κάνουν τα παιδιά ν’ αγαπήσουν το βιβλίο. Όσον αφορά τους μεγάλους, γνωρίζω εμπειρικά πως αυτό αποτελεί το βάλσαμο για μοναχικούς ανθρώπους. Οι οικογενειάρχες, από την άλλη, έχουν θέσει ως ύψιστη προτεραιότητα τις βιοτικές μέριμνες και, υποκύπτοντας στις ανάγκες της προϊούσας κρίσης, προτιμούν να αποφορτίζονται με λιγότερο πνευματικές ενασχολήσεις.

Υπάρχουν πολλοί νέοι επίδοξοι συγγραφείς που παλεύουν να βρουν έναν εκδοτικό οίκο.  Πόσο εύκολο είναι στις μέρες μας να εκδώσει κάποιος ένα βιβλίο; Τι θα συμβουλεύατε νέους συγγραφείς;

Μ.Μ.: Η έκδοση ενός βιβλίου αγγίζει πλέον τα όρια του ηράκλειου άθλου. Μιλάμε, μ’ εξαίρεση – υποθέτω – τα κορυφαία ονόματα, για αυτοεκδόσεις. Γι’ αυτό αποποιούμαι μετ’ επιτάσεως την ιδιότητα του συγγραφέα. Η αυτοέκδοση, ευλόγως, συνιστά εξαγορά αυτού του τίτλου. Γι’ αυτό θα συνιστούσα στους επίδοξους ομότεχνους, υπομονή κι επιμονή. Ο δρόμος του βιβλίου είναι πολύ δύσβατος. Δεν είναι μόνο η έκδοσή του. Πολύ περισσότερο δύσκολη είναι η πρόωθησή του.

Συγγραφέας γεννιέται κανείς ή γίνεται με τη βοήθεια κάποιων σεμιναρίων δημιουργικής γραφής; Ποια είναι η γνώμη σας για αυτά τα σεμινάρια;

Μιχαήλ ΜιχαλιόΜ.Μ.: Δεν έχω παρακολουθήσει τέτοια σεμινάρια και, κατά συνέπεια, δεν μπορώ να εκφέρω άποψη και κρίση. Γνωρίζω, όμως, πολλά άτομα που διακονούν ή έχουν εμβαθύνει στο αντικείμενο. Φρονώ πως η κατάρτιση αυτή είναι αναγκαία και χρήσιμη, μόνο μετά την περαίωση του κειμένου. Ως φίλτρο, ένα δίχτυ ασφαλείας για τον δημιουργό, χωρίς να εκποιήσει το δικαίωμά του στην ιδιαιτερότητα και την προσωπική του μανιέρα. Αντιθέτως, αν χρησιμοποιηθεί ως μπούσουλας στη συγγραφή, τότε, νομίζω, πως αυτή γίνεται μια μηχανιστική διαδικασία, ένα καλούπι που γεννά ομοιόμορφα και τυποποιημένα προϊόντα και καθιστά τη δημιουργική γραφή έναν ιμάντα μαζικής παραγωγής. Για ν’ απαντήσω και στην ουσία του ερωτήματος, συγγραφέας δεν γεννιέσαι. Γεννιέσαι άνθρωπος και γίνεσαι κάτι μέσα από την εκπαίδευση, τις αναζητήσεις, την πάλη να κατακτήσεις και να βελτιώσεις αυτό που κάνεις.

Ποια είναι τα επόμενα λογοτεχνικά σας βήματα;

Μ.Μ.: Έχω στα σκαριά δυο νέες νουβέλες, οι οποίες θα πάρουν τον δρόμο τους εν καιρώ τω δέοντι. Δυστυχώς, οι επαγγελματικές υποχρεώσεις επιβάλλουν άλλες προτεραιότητες και δεν μπορώ να εντρυφήσω απρόσκοπτα και ολόψυχα στη συγγραφή.

Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συνέντευξή  μας, θα θέλατε να πείτε κάτι στους αναγνώστες μας;

Μ.Μ.: Να μεταδώσουν την «αρρώστια» τους. Έτσι, θα γίνει πιο υγιής η κοινωνία μας.

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για το χρόνο σας και να σας ευχηθώ καλή δημιουργική συνέχεια.

 

Επεξεργασία εικόνας: Χριστίνα Πολυχρονιάδου

 

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.