Ρωτάει η Αγγελίνα Παπαθανασίου

Σήμερα, στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε τη συγγραφέα, ποιήτρια και εκπαιδευτικό Ρία Φελεκίδου.

Συνέντευξη

Καλησπέρα σας κυρία Φελεκίδου και σας ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη που παραχωρείτε στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών.

Πριν λίγο καιρό, κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο, το πέμπτο σας παιδικό βιβλίο με τίτλο «Το παιχνίδι των δοντιών». Έχετε εκδώσει και δυο ποιητικές συλλογές. Πώς προέκυψε η συγγραφή στη ζωή σας;

Ρία ΦελεκίδουΡ.Φ.: Η συγγραφή ή αλλιώς το παιχνίδι με τις λέξεις, το βύθισμα στις λέξεις, εμφανίστηκε ως μία καινούρια, υπέροχη εκδοχή στη ζωή μου, ως μία καινούρια αφορμή για γιορτή όταν μια εμπνευσμένη δασκάλα ζήτησε από τα παιδιά μιας μακρινής δευτέρας δημοτικού να γράψουν ένα ποίημα για το καλοκαίρι που ερχόταν. Έτσι, εκείνη την πιο ζωντανή εποχή για ένα παιδί, το «πριν το καλοκαίρι», την εποχή των πιο ζουμερών φρούτων και των πιο μεγάλων προσδοκιών, άρχισα να γεμίζω με ομοιοκατάληκτα τετράστιχα όλων των ειδών της ομοιοκαταληξίας το μικρό μου πρόχειρο, χωρίς να θέλω να σταματήσω. Το ποίημα εκείνο έγινε τελικά ένας πολυσέλιδος ύμνος στο καλοκαίρι και τις στιγμές, που φεύγουν και έρχονται μα ποτέ δε χάνονται, δεν τέλειωσε ποτέ, τουλάχιστον όχι με τη θέλησή μου και με «σύστησε» σε αυτήν την καινούρια εκδοχή ζωής και έκφρασης, αυτή του συγγραφέα. 

Μιλήστε μας λίγο για το νέο σας βιβλίο. Ποια ήταν η αφορμή για να γεννηθεί «Το παιχνίδι των δοντιών»;

Ρ.Φ.: Ξέρετε, πιστεύω πως συχνά οι αφορμές δε συνδέονται εμφανώς επαγωγικά με τα αποτελέσματά τους. Ένα κείμενο, μία εικόνα, μία μουσική μπορεί να αρχίσουν να αποκτούν υπόσταση στο μυαλό ενός δημιουργού μια απροσδιόριστη στιγμή, στην οποία κάποια εικόνα κουμπώνει με μία αίσθηση, ίσως και μια φευγαλέα σκέψη, αφήνει ένα αχνό ή ηχηρό αποτύπωμα και έπειτα … κάνει πανιά πριν ολοκληρώσει το έργο της. Εκείνη τη στιγμή κάτι γίνεται ή μάλλον κάτι αρχίζει να γίνεται. Μπορεί να μεσολαβήσει πολύς χρόνος στη συνέχεια, μπορεί να εναλλαχτούν τόποι, μπορεί να έχεις ξεχάσει, μα εκείνη είναι η στιγμή, εκείνη είναι η αφορμή. Δεν είμαι σίγουρη αν αυτό ισχύει για μένα και γι’ αυτό το βιβλίο μου, γιατί λόγω της δουλειάς μου (είμαι στην Ομάδα του Υπουργείου Παιδείας που έχει ως αντικείμενο την ουσιαστική ένταξη των προσφυγόπουλων στην τυπική εκπαίδευση), ζω τα τελευταία δύο χρόνια έναν καταιγισμό εικόνων, πληροφοριών και συμβάντων σχετικών με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο με το θέμα του βιβλίου μου. Δεν είμαι σίγουρη λοιπόν αλλά κάτι υποψιάζομαι. Δεν είμαι σίγουρη αλλά υποψιάζομαι πως αυτή η στιγμή υπήρξε, τότε που ένα κοριτσάκι ξυπόλυτο σε ένα camp, ένα κοριτσάκι που κρατούσε μια γυμνή ξεμαλλιασμένη κούκλα σφιχτά στην αγκαλιά του, βύθισε για μια ακατανόητη στιγμή, μια ακατανόητη στιγμή,  που όμως όλα μου εξηγούνταν, το βλέμμα του στο δικό μου. Εκείνη τη στιγμή το παιχνίδι των δοντιών είχε αρχίσει να υπάρχει.

Είστε μέλος της ομάδας Διαχείρισης Συντονισμού και παρακολούθησης της εκπαίδευσης προσφύγων του Υπουργείου Παιδείας. Τα παιδιά πρόσφυγες που βρίσκονται στη χώρα μας έχουν λόγο να ελπίζουν σε ένα καλύτερο μέλλον;

Ρία ΦελεκίδουΡ.Φ.: Έχω δυο ισχυρούς λόγους να τολμήσω ένα ηχηρό ναι. Επειδή είναι παιδιά και επειδή είναι και πρόσφυγες. Πιστεύω πως σε μια δημοκρατική, κοινωνικά ευαισθητοποιημένη και αλληλέγγυα κοινωνία πρέπει όλα τα παιδιά και όλοι οι πρόσφυγες βάσιμα να ελπίζουν σε ένα καλύτερο μέλλον. Και όχι μόνο γιατί αυτό είναι το νόμιμο και το ηθικό να ισχύει και να επαληθευτεί τελικά. Είναι κι επειδή η πλειοψηφία αυτών που συμβάλλει στο να χτιστεί το μέλλον  αυτό, έχει μια δέσμευση ισχυρότερη από το στενό εργασιακό καθήκον. Αυτή τη δέσμευση κουβαλάμε όχι γιατί από κάποιον μας δόθηκε αλλά γιατί θεωρούμε πως είναι η μόνη επιλογή κι όλοι εμείς που ασχολούμαστε με την εκπαίδευση των προσφυγόπουλων. Η εκπαίδευση εξάλλου, είναι νομίζω αδιαμφισβήτητο, είναι το εργαλείο και η γέφυρα που θα οδηγήσει αυτά τα παιδιά όχι μόνο στη γνώση αλλά και στην ουσιαστική ένταξη, θα βάλει τα θεμέλια αυτού του καλύτερου μέλλοντος. Μα πάνω απ’ όλα η σιγουριά μου οφείλεται σε κάτι άλλο: Κυρίως νιώθω σίγουρη για το βλέμμα τους, αυτό το βλέμμα που «γράφει» σε μια γλώσσα χωρίς λέξεις, σε μια γλώσσα που όλοι μπορούν να διαβάσουν, πως η ζωή είναι μπροστά τους και ναι, τους ανήκει! 

Έχοντας ήδη ασχοληθεί με τη ποίηση και τη παιδική λογοτεχνία, υπάρχει κάποιο άλλο λογοτεχνικό είδος με το οποίο θα θέλατε στο μέλλον να ασχοληθείτε; (μυθιστόρημα ενηλίκων – θεατρικό)

Ρ.Φ.: Το θέατρο με γοητεύει και με την ιδιότητα του θεατή και του αναγνώστη αλλά και με την οπτική του συγγραφέα. Η αλήθεια είναι πως έχω ασχοληθεί ήδη κάπως με θέατρο και θεατρική γραφή. Αρχικά στο πλαίσιο της διπλωματικής μου εργασίας στο Μεταπτυχιακό Δημιουργικής Γραφής, το δημιουργικό μέρος της οποίας κατέληξε σε μια θεατρική «συνομιλία» με μια ομάδα φοιτητών του Τμήματος Θεάτρου του ΑΠΘ, προσεγγίζοντας το ίδιο θέμα, εγώ συγγραφικά και εκείνη στο πλαίσιο του devised theatre και καταλήγοντας σε μια δομημένη θεατρική παράσταση. Από τότε φλερτάρω με μονόπρακτα, ημιτελείς απόπειρες και σχέδια επί χάρτου με τη θεατρική γραφή, επιχειρώντας διστακτικές απαντήσεις στο ερώτημα της διπλωματικής μου «Ζει ο θεατρικός συγγραφέας;».

Όσο για το μυθιστόρημα ενηλίκων, αυτό είναι για μένα το μεγάλο στοίχημα. Είναι και παραμύθια για μεγάλους που θέλω να πω…  Και θα τα πω όσο και αν παίζω με τον παράξενο φόβο, πως αυτή η γραφή θα ακυρώσει ή θα επικυρώσει τη σχέση μου με τη συγγραφή γενικά…

Ποιοι είναι οι πρώτοι αναγνώστες των κειμένων σας, πριν καταλήξουν στον εκδοτικό οίκο;

Ρ.Φ.: Η μαμά μου είναι πάντα ένας πιστός αναγνώστης που ανυπομονεί για κάθε καινούρια γραμμή μου και όπως κάθε ιδανικός αναγνώστης που σέβεται τον εαυτό του, είναι αδίστακτα… διεισδυτική! Επίσης, διαβάζουν όσα γράφω ο άντρας μου και τα παιδιά μου, βαδίζοντας με μεγάλη επιτυχία στα χνάρια της πρώτης ιδανικής μου αναγνώστριας. Επειδή όμως καθώς φαίνεται δε μου έφτανε όλο αυτό το σκηνικό, πρόσθεσα στους εκ των ων ουκ άνευ αναγνώστες μου και μια αγαπημένη φίλη και συνάδελφο που βλέπει όσα εγώ κάποιες φορές δε βλέπω ή τουλάχιστον όχι αμέσως.

 Ο συγγραφέας, πιστεύω, πρέπει να επιδιώκει μια αυστηρή κριτική, ένα κοφτερό βλέμμα που θα τον αφυπνίσει από τη γλυκιά νάρκη του αρχικού έρωτα με το δημιούργημά του, που υγιώς θα κόψει τον ομφάλιο λώρο που έχει μαζί του.

Από την εμπειρία σας ως εκπαιδευτικός, πιστεύετε ότι τα παιδιά, οι νέοι, διαβάζουν σήμερα; Τι μπορούμε να κάνουμε για να φέρουμε τα παιδιά πιο κοντά στο βιβλίο;

Ρία ΦελεκίδουΡ.Φ.: Πιστεύω με μεγάλη μου λύπη, πως η πλειοψηφία των παιδιών και των νέων δε διαβάζουν, σίγουρα όχι αρκετά και κάποιες φορές όχι επιλεκτικά. Είναι κοινότοπο αλλά θα το επαναλάβω: Από πού να αντλήσουν υπομονή, από πού να ανασύρουν κίνητρα, μέσα στην ευκολία της εποχής της εικόνας, της διαγώνιας ανάγνωσης και της ραγδαία εναλλασσόμενης πληροφορίας; Παρ’ όλα αυτά θεωρώ πως δεν πρόκειται για έναν αγώνα οριστικά χαμένο. Έξυπνες δράσεις φιλαναγνωσίας από βιβλιοθήκες, σχολεία και άλλους φορείς, προγράμματα δημιουργικής γραφής και οι ίδιες οι συγγραφικές απόπειρες των παιδιών, ο συγχρωτισμός με τους ίδιους τους συγγραφείς είναι κάποιοι τρόποι, ας πω καλύτερα δρόμοι που μπορούν να οδηγήσουν ένα παιδί, σε εκείνη τη χαμένη ή ματαιωμένη λεωφόρο της ουσιαστικής ανάγνωσης. Επίσης η σύνδεση της λογοτεχνίας με άλλες τέχνες, όπως είναι το θέατρο, η μουσική, η ζωγραφική και ο χορός μπορούν να πολλαπλασιάσουν τη συγκίνηση και τη δραστικότητα των μηνυμάτων, να κινητοποιήσουν τη φαντασία, να ξυπνήσουν και ύστερα να εστιάσουν το ενδιαφέρον στην ανάγνωση. Πολύ συχνά τα παιδιά δε διαβάζουν υιοθετώντας ή διαιωνίζοντας στερεότυπα («Το διάβασμα είναι για τα φυτά ή για τα κορίτσια ή για τους εκτός εποχής») ή ακολουθώντας την πιο απλή οδό, αυτή της οθόνης. Πάντως αν πρέπει να ξεκινήσουμε από κάπου, είναι από την πιο βασική και ατράνταχτη επιχειρηματολογία, που πρέπει να ανακαλυφθεί από τον καθένα βιωματικά: Το διάβασμα είναι ταξίδι, είναι απόλαυση, αρκεί να το ανακαλύψουμε. Και πώς αλλιώς μπορεί να γίνει αυτό παρά …με συνεχόμενα πειράματα μέχρι να πειστούμε;

 Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός καλού παιδικού  βιβλίου;

Ρ.Φ.: Καλό παιδικό βιβλίο πιστεύω πως είναι εκείνο το βιβλίο που θέλεις να διαβάσεις και να ξαναδιαβάσεις, ένα βιβλίο που θα ξαναθυμηθείς πριν κοιμηθείς ενδεχομένως ή κάτι θα ανασύρεις, μια ατάκα, ένα συμβάν, μια εικόνα του ή μια λέξη σε κάποιον άσχετο φαινομενικά χρόνο. Είναι το βιβλίο που μπορεί να προσφέρει αναγνωστική απόλαυση και να δημιουργήσει πληθωρικούς συνειρμούς με διαφορετικό ενδεχομένως τρόπο, τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες. Δε χρειάζεται να νουθετεί εμφανώς και σίγουρα όχι να σου κουνάει το δάχτυλο. Το καλό βιβλίο μπορεί να ανοίγει καινούριους ορίζοντες και να δίνει ερεθίσματα να σκεφτείς, να αναρωτηθείς, να προβληματιστείς και ενδεχομένως να αναθεωρήσεις. Το σίγουρο επίσης είναι πως πρέπει να προσφέρει στους αναγνώστες του μια ποιοτική αναγνωστική απόλαυση. Για να το πω χαριτολογώντας, θα το παραλλήλιζα με ένα καλό γεύμα σε ένα προσεγμένο εστιατόριο και όχι με ένα «βρώμικο» στο χέρι.

Στην καθημερινή σας ζωή υπάρχει χρόνος για διάβασμα; Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς, τα αγαπημένα σας βιβλία;

Ρ.Φ.: Πάντοτε διαβάζω μερικά βιβλία που βρίσκονται στο κομοδίνο μου και άλλα σε διάφορα σημεία του σπιτιού, βιβλία που ικανοποιούν διαφορετικού τύπου αναγνωστικές, λογοτεχνικές μου ανάγκες. Μυθιστόρημα, ποίηση, θέατρο, παραμύθια για μικρούς ή για μεγάλους. Μου αρέσει κατά διαστήματα να «βουτώ» ξανά στα κείμενα των συγγραφέων που συνόδεψαν τα παιδικά μου χρόνια, όπως σε αυτά του Ντίκενς, που λάτρευα από μικρή, όπως και σε κείμενα κλασικής λογοτεχνίας Ρώσων και Γάλλων συγγραφέων που διάβασα με πάθος ευτυχώς, σε μια λάθος ηλικία δυστυχώς. Και οι επιστροφές συνεχίζονται σε κείμενα λατινοαμερικανών μαγικού ρεαλισμού αλλά και στα κείμενα Ελλήνων συγγραφέων, όπως αυτά του Καζαντζάκη, του Καραγάτση, αργότερα της Ζατέλλη, της Καρυστιάνη, του Ξανθούλη. Και τι να πρωτοθυμηθώ;

Και φυσικά ατέλειωτη ποίηση. Επιστροφή ξανά και ξανά στους αγαπημένους ποιητές. Είναι ένα παιχνίδι που συνεχίζω από παιδί αυτό, ψάχνοντας με τυχαίο τρόπο ή κάποια αφορμή στη βιβλιοθήκη μου -και όχι μόνο-, διαβάζοντας κάποιες φορές αποσπάσματα από αγαπημένα βιβλία μου. Στις λίστες των παλιών πάντοτε προστίθενται και νέοι, αγαπημένοι συγγραφείς. Αυτό που με λυπεί είναι πως ο χρόνος που αφιερώνω για διάβασμα δεν αυξάνει ευθέως ανάλογα με τον χρόνο που περνάει, τον χρόνο που αφήνω πίσω μου, αυτός όμως παραμένει πάντα ένας στόχος προς εκπλήρωση.

Ρία ΦελεκίδουΑυτή την περίοδο υπάρχει κάποιος ήρωας ή ηρωίδα που σας βασανίζει γλυκά και περιμένει υπομονετικά να πάρει σάρκα και οστά;

Ρ.Φ.: Ο νάνος ποιητής βολτάρει συχνά πυκνά στα όνειρά μου ως ένα στοίχημα της ποίησης στον κόσμο των παραμυθιών και δυο παρέες παιδιών που δοκιμάζουν τα όριά τους σε δυο διαφορετικούς κόσμους έχουν εισβάλλει τελευταία στη ζωή μου με έναν παράξενο τρόπο. Κι είναι πάντα το τρίχωμα του αετού που με περιμένει, από κάπου μου κλείνει το μάτι, αυτό που φοβάμαι και γι’ αυτό πρέπει το γρηγορότερο να του παραδοθώ.

Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συνέντευξη, θα θέλατε να πείτε κάτι στους αναγνώστες μας;

Ρ.Φ.: Πρώτα-πρώτα καλό καλοκαίρι εννοείται, όχι για τυπικούς ή εποχικούς λόγους αλλά γιατί το καλοκαίρι είναι τόσο όμορφη εποχή, ίσως η πιο όμορφη, πώς να μη γίνεται αντικείμενο ευχών;  Ακόμη εύχομαι σε όλους, μικρούς και μεγάλους να συχνάζουν ανάμεσα στα μπάνια και τις βόλτες τους ή και ταυτόχρονα και μέσα στις σελίδες όμορφων βιβλίων, τα ταξίδια αυτά είναι μαγικά. Πάνω απ’ όλα όμως, θα πρότεινα, με τον κίνδυνο να θυμίσω ανεπανόρθωτα την ιδιότητά μου του εκπαιδευτικού, να αφιερώνουν, να αφιερώνουμε, όλοι μπορούμε να το κάνουμε, μερικά λεπτά κάθε μέρα για το πώς μπορούμε να κάνουμε κάθε μέρα τη ζωή μας και τη ζωή των γύρω μας λίγο περισσότερο «όπως τη θέλουμε».

Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας και σας εύχομαι καλή δημιουργική συνέχεια.

Επεξεργασία εικόνας: Αναστάσιος Τριανταφύλλου

 

Απάντηση

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.